Alerji Testleri

Alerji testi, alerjen olarak adlandırılan maddelere karşı bağışıklık sisteminin verdiği reaksiyonun nedenini anlayarak reaksiyona neden olan alerjiyi tespit etmek için uygulanan bir testtir.

Deri Prik Testleri

Deri prik testi, ticari olarak kullanıma hazır durumda bulunan solunum yolu ve besin alerjenleri, lateksle ya da ilaçlar  ile uygulanan bir testtir. Alerjik astım, rinit (nezle ), konjoktivit, atopik dermatit, kontakt ürtiker ile besin ve ilaç alerjilerinin tanısında kullanılır.

 Deri prik testleri her yaştaki çocuk ve yetişkinlere uygulanabilen, kısa sürede sonuç veren, kolay ve güvenli testlerdir. Test  hastaların ön kol iç  yüzlerine ya da sırt bölgesine uygulanır.  Test sırasında kullanılacak alerjenlerin seçimi ve sayısı hekim tarafından hastanın hikayesine, yaşına ve kliniğine göre belirlenmelidir. Deri testi yaygın egzama,dermaiti,  dermografizm, ürtiker veya test sonucunun doğru yorumlanmasını engelleyen ilaçların kullanılması durumunda yapılmamalıdır. Hastanın kullandığı bazı ilaçlar test sonuçlarını etkileyebileceğinden dikkatli sorgulanmalıdır.

Deri prik testi sırasında sistemik alerjik reaksiyonlar nadir de olsa görülebilir. Bu nedenle deri testleri acil müdahale için ekipmanların hazır olduğu ortamında ve hekim gözetiminde yapılmalıdır.

Besin Spesifik IgE Testi

Alerjen spesifik IgE (sIgE) testleri, alerjik hastalıkların  tanısında yaygın olarak kullanılan, güvenilir ve invitro testlerdir. Serumda bulunan ve spesifik alerjenleri bağlayabilen IgE moleküllerini saptar.  Dolaşımda alerjene karşı oluşan sIgE antikorları tespit edilir.

Besin spesifik IgE ölçümü özellikle ciddi sistemik reaksiyon, anafilaksi öyküsü olan hastalarda, ağır atopik dermatit, dermografizm varlığı ve antihistaminik tedavinin kesilemediği, deri prik testinin yapılamadığı durumlarda kullanılmaktadır. Test sonuçları hastanın ilaç kullanımından etkilenmez. Sonuçlar her zaman hastanın kliniği ile birlikte tarafından değerlendirilmelidir.

 Besin Provokasyon Testleri

Besin yükleme testinde, alerjik reaksiyona neden olduğu düşünülen besin düşük dozdan başlayarak artan dozlarda hastaya verilir. Besin yükleme testleri besin alerjileri tanısında “altın standart” tanı yöntemi olarak kabul edilir. Besin alerjisi tanısında kullanılan besin yükleme testleri üç şekilde yapılabilmektedir.

1-Açık besin yükleme testi: Besin içeriğini hasta ve testi uygulayan doktor bilmektedir.

2-Tek kör besin yükleme testi: Besin içeriğini sadece doktor bilmektedir. 

3-Çift kör plasebo kontrollü besin yükleme testi (DBPCFC): Hem hasta hem de testi uygulayan doktor besin içeriğini bilmemekte verilen besin üçüncü bir kişi tarafından hazırlanmaktadır. 

Tek kör veya açık provokasyon testlerinin negatif olması besin alerjisini kesin olarak dışlamamakla beraber, pozitif olması her zaman besin alerjisi tanısını doğrulamaz. Hasta ve hekim yanlılığını ortadan kaldıran DBPCFC besin alerjisi tanısı için altın standart kabul edilmektedir. Küçük çocuklarda DBPCFC testi uygulamak pratikte zorluklar içerdiğinden açık besin yükleme testi tercih edilen bir yöntemdir. Besin yükleme testleri besin alerjisi tanısının kesinleştirilmesi, duyarlı olunan besin için eşik değerin belirlenmesi ve oral tolerans gelişiminin takibinde kullanılmaktadır.

Besin yükleme testlerinin yapılamayacağı durumlar ;

• Bir veya daha fazla besine karşı geçirilmiş anafilaksi öyküsü olan hastalar,
• Atopik egzama tanısı ile izlenen, besine karşı deri prik testi pozitif ve besin sIgE düzeyi yüksek çocuklar, besin yükleme testinin yorumlanmasını güçleştiren durumlarda (kontrol altında olmayan egzama, ürtiker, astım ve ağır alerjik rinit varlığı),
• Devam eden hastalığı bulunan vakalar (örneğin; unstabil angina pektoris, akut enfeksiyon varlığı) ve hamile kadınlar,
• Antihistaminik, nöroleptik, aspirin, nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ), ACE inhibitörleri, betabloker ve beş günden fazla oral steroid kullanan hastalar.

Besin yükleme testi yapılmadan önce hastanın hazırlığı yapılmalıdır.  Şüpheli besinler testten en az 2-4 hafta önce hastanın diyetinden çıkarılmalı, besin yükleme test sonucunu etkileyebilecek antihistaminik gibi ilaçlar sorgulanmalı ve kesilmelidir . Provokasyon testi sırasında hasta sağlıklı olmalı, enfeksiyon, ateş, kusma, ishal olmamalı, atopik egzama, rinit ve/veya astımı kontrol altında olmalıdır. Uygulama sırasında gelişebilecek sistemik reaksiyonlar ve anafilaksi riski için gerekli hazırlıklar yapıldıktan sonra bir alerji uzmanı gözetiminde test yapılmalıdır. Teste başlanmadan önce hastanın fizik muayenesi yapılmalı, vital bulguları kaydedilmelidir.

Moleküler Alerji Testleri

Moleküler alerji testleri alerjenlerin içindeki farklı protein grupları ayrıştırılır ve her bir farklı protein grubuna bağlanan IgE düzeyi ayrı ayrı ölçülür. Hastanın duyarlı olduğu alerjenin proteinlere karşı oluşan IgE düzeyleri tek tek belirlenir.

Standart ekstrelerde bulunmayan ya da yeterli miktarda olmayan minör alerjenlere karşı gelişen IgE antikorlarının da gösterilmesini sağlar. Alerjene karşı gelişen gercek  duyarlanma ile çapraz reaksiyona bağlı duyarlanmanın ayırt edilmesi ve klinik ile ilişkili alerjinin tanısının doğrulanmasında yardımcı olur. Besin alerjisinin prognozu ve tolerans gelişiminin izlenmesinde kullanılabilir. Sonuçlar klinik ile birlikte yorumlanmalıdır.

 Solunum Fonksiyon Testleri

Solunum fonksiyon testleri fizyolojik akciğer fonksiyonlarını ölçmek için kullanılır. Spirometri en yaygın kullanılan solunum fonksiyon testi cihazıdır. Derin bir inspirasyonun (nefes alma) ardından yapılan zorlu bir ekspiratuar manevra (nefes verme) sırasında hava akımı ve akciğer volümleri ölçülür. Hava yolu hastalıklarının tanısında ve değerlendirilmesinde kullanılır. Solunum testlerini 5-6 yaşın üzerindeki tüm çocuklar yapabilir. Çocuklarda solunum fonksiyon testlerinin endikasyonları; 

• Nefes darlığı, hışıltı, stridor, kronik öksürük veya göğüste sıkışma hissi gibi belirtilerle başvuran hastalarda solunum yolu hastalığının araştırılması
• Astım şüphesi olan hastalarda bronş aşırı duyarlılığının ölçülmesi
• Obstrüktif ve restriktif solunum hastalıklarının ayırıcı tanısı
• Üst solunum yolu tıkanıklığının belirlenmesi
• Solunum hastalıklarının doğal seyri ve gelişiminin takibi
• Solunum hastalıklarında tedaviye cevabın değerlendirilmesinde kullanılmaktadır.
• Akciğer yetersizliğinin derecesini belirlemek ve prognozunu öngörmek
• Akut ve kronik hastalıkların akciğer gelişimi üzerindeki etkisini incelemek

Deri Yama Testi

Yama testi hastanın belirli bir maddeye temas duyarlılığının olduğunun gösterilmesi  ve hastanın anamnezi ile saptanamayan  kimyasal alerjenlerin  tespit edilmesinde kullanılmaktadır.   Kontakt dermatit, el , ayak, yüz, göz kapakları ve kulak arkası  dermatiti ve  devam eden tekrarlayıcı dermatiti olan hastalarda yama testi ile sorumlu alerjen saptanabilir.

 Yama testi normal  sağlıklı deriye,  genellikle sırt bölgesine yapılır. Akut ekzema alevlenmelerinde test yapılamamalıdır.  Testin deri lezyonları iyileştikten belli bir süre sonra yapılması  uygundur. Test sonucunu etkileyecek  ilaçlar (antihistaminik, kortizon içeren ilaçlar )  1 hafta önceden  kesilmelidir.

Yama testinde alerjenler yapışkan bant üzerine yerleştirilmiş, küçük alimunyum diskler içinde bulunur. Sağlıklı deri bölgesine yapıştırılan kullanıma hazır  yama test 48 saat sonra açılır ve  30 dk sonra değerlendirilir. Test bölgesi 72. ve 96. saatlerde geç reaksiyonların saptanabilmesi için tekrar değerlendirilmelidir.

Test sonucu uzman hekim tarafında hastanın klinik bulgusu, öyküsü,  bulunduğu çevresel faktörler göz önünde bulundurularak  değerlendirilmelidir.

Çocuklarımızın sağlığı için yaşam boyu el ele...

Uzm. Dr. Hülya POYRAZ EFE
Çocuk Hastalıkları - İmmünoloji ve Alerji Hastalıkları